Historische Vereniging Voorburg

Dankbetuiging of fake news

Acties van bedrijven om de aandacht van de consument te trekken zijn van alle tijden. Wie herinnert zich niet de vrijdagkoopjes van V&D, de PCM acties van Albert Heijn, het snoepje van de week van de Gruyter en er zijn er nog veel meer te noemen. Zegeltjes waren daarbij vaak een belangrijk hulpmiddel, het bond de klant aan een bedrijf en zorgde er voor dat klanten terugkwamen. Veel klanten waren zeer te spreken over dit soort acties. Eindelijk kwamen zo artikelen als wasmachine of koelkast binnen bereik, eindelijk werd in die naoorlogse tijd de welvaartsverbetering zichtbaar. Mensen zullen daar zeker dankbaar voor zijn geweest, maar zo dankbaar als in bijgaande advertentie was toch een zeldzaamheid. Hierin liet een bewoner van de Kerkstraat in Voorburg in een ronkende volzin weten hoe een cadeau vanwege een bon bij de aankoop van een stuk Sultanezeep gewaardeerd was.

1921 novemberEchter, in tal van andere kranten verschenen in die jaren sterk overeenkomstige advertenties als onderstaand, van gelukkige winnaars wonend in Leiden, Amsterdam en Zierikzee. Dat wekt de indruk dat de fabrikant op deze wijze haar reputatie verder probeerde op te vijzelen. Niets op tegen, maar wel op het randje.  Programma’s als Kassa of Radar zouden hier zeker melding van hebben gemaakt, en dan was het geen positieve reclame meer.

Bron: Haagsche Courant, 26-11-1921

Goed nieuws voor Voorburgse hulp-Sinterklazen!

We leven in spannende tijden. Vooral door de coronacrisis is het mondiale logistieke proces duidelijk in het ongerede geraakt. Waren het eerst de tuinstoelen die niet aankwamen, nu zijn er te weinig computer chips, nodig voor zowat alles, en ook schaarstes bij een hele rij van grondstoffen. Er is een tekort aan lege containers in de ene haven en tegelijk een overvloed aan volle containers in de andere. Gevolg: schaarste op tal van markten en stijgende prijzen. En waarschuwingen in de media dat Sinterklaas wellicht niet alle in de verlanglijstjes vermelde cadeautjes op tijd zal kunnen afleveren bij al die lieve kinderen die nog vast in de Goedheiligman geloven.

1921 oktoberIn 1921 was de economische situatie ook erg lastig, zo kort na de Eerste Wereldoorlog. Maar daar stond tegenover dat de aanvoer van producten van overzee relatief beperkt was, en er vooral Nederlands fabricaat aangeboden werd. Vanaf 1914 waren het magere jaren geweest, ook al had Nederland niet meegevochten, was de economische impact enorm geweest. En zeker in 1917 en 1918 was er sprake van een aanzienlijke verarming en van een schrijnend tekort aan voedingswaren.

Na de oorlog kwam de wereldeconomie weer moeizaam op gang, zeker ook in Duitsland. In 1921 moest de dramatische hyperinflatie daar nog komen en duurde de crisis in ieder geval tot eind 1923. Maar in Nederland ontstond in 1921 blijkbaar toch weer wat ruimte om Sinterklaas op gepaste wijze te vieren. Natuurlijk, het aanbod was beperkt, maar toch kon V&D, toen nog een vooraanstaand grootwinkelbedrijf, al in oktober bijgaande advertentie plaatsen om haar klanten tal van ideeën aan de hand te doen wat men voor Sinterklaas zou kunnen kopen. Het aanbod was beperkt maar divers genoeg voor de verschillende doelgroepen. Voorburgse hulp-Sinterklazen konden dus bij de V&D aan het Spui in Den Haag terecht om de verschillende wensenlijstjes af te vinken.

Overigens valt wel op dat Zwarte Piet niet in de advertentie voorkomt. V&D was op dit punt haar tijd ver vooruit….

Schoolhoofd gezocht

Tegenwoordig is het voor veel scholen lastig om personeel te vinden. De minister heeft het budget voor scholen fors verhoogd, met als resultaat dat scholen tegen elkaar opbieden in arbeidsvoorwaarden. Soms wordt er gemeld dat er woonruimte beschikbaar is. Ook vroeger werden dergelijke lokkertjes ingezet om nieuwe leerkrachten te werven. Zo lezen we in deze advertentie voor een Hoofd voor de Van Wassenaer Hoffmanschool, een lagere school der Nederlands Hervormde Gemeente met ruim 180 leerlingen. Deze school lag achter de Herenstraat, aan de Parkweg. Het schoolgebouw staat er nog, maar de school is uiteindelijk opgeheven.

Advertentie voor nieuw schoolhoofd aug 1921

Geen idee hoe gespannen de arbeidsmarkt toen was, maar net als nu wordt een mooie woning aangeboden als lokkertje voor de kandidaten. Tegenwoordig worden dergelijke argumenten opnieuw in stelling gebracht, nu vooral vanwege de sterk gestegen huurprijzen en het navenant schaarse aanbod. Alhoewel de advertentie niet duidelijk is over het gewenst geslacht van de kandidaat, mogen we er wel vanuit gaan dat het om een man ging. De potentiële doelgroep werd nog verder ingeperkt doordat alleen Nederlands Hervormde kandidaten, beslist van gereformeerde beginselen, acceptabel waren. Natuurlijk moest men goed opgeleid zijn, diploma’s of bijakten strekten tot aanbeveling, evenals ervaring als schoolhoofd. Het salaris was niet slecht. Ervan uitgaande dat met fl. 50,- een weekinkomen bedoeld wordt, dan lag dat beduidend hoger dan het gemiddelde weekinkomen in dat jaar in Nederland. Dat bedroeg namelijk 24 gulden. We gaan er maar vanuit dat de Van Wassenaer Hoffmanschool een uitstekend Hoofd heeft weten te vinden.

Tuinfeest in Hotel “De Wijckerbrug”

Juist nu het kabinet bekend gemaakt heeft dat vanwege de Corona-pandemie grote festivals dit jaar (2021) helaas niet door mogen gaan, trok dit bericht van 100 jaar geleden de aandacht.

De bekende Haagsche dansschool Constandse organiseerde voor haar leerlingen en voor introducé’s een groots tuinfeest in Hotel “De Wijckerbrug” in Voorburg. Voorburg had met “De Wijckerbrug” een belangrijke uitgaansgelegenheid. Dit hotel lag naast de Wijkerbrug, waar zich nu de Maartens Basisschool bevindt. Waarschijnlijk had de heer Constandse op dat moment zelf onvoldoende ruimte voor een feest voor alle leerlingen. Na een paar maal van het Hofwijckplein (nabij het Rijswijkseplein) uitgeweken te zijn naar andere ruimtes in Den Haag, werd nu de sprong gewaagd naar Voorburg.

Wijkerbrug

Waarschijnlijk was ook dit eenmalig. Vanaf 1923 betrok dansschool Constandse een nieuwe locatie aan de Toussaintkade 16 in Den Haag, waar ze gevestigd bleef tot 1993. Tot in de jaren ’70 was Constandse in de regio Den Haag een fameuze dansschool, en veel oudere lezers uit Den Haag en Voorburg kennen zonder twijfel deze naam. Constandse ging soepel om met de verzuiling in die tijd. Zo waren er speciale danslessen voor de katholieke jeugd, die ‘natuurlijk niet om mocht gaan met ongelovigen of protestantse danslustigen’. ‘Gelukkig’ waren in Den Haag voor nagenoeg alle geloofsrichtingen passende dansscholen beschikbaar. Maar het blijven vasthouden aan de traditionele dansmuziek en omgangsvormen betekende ook voor deze dansschool het einde.

Tenslotte, ook al zou Lowlands dit jaar wel zijn doorgegaan, er zou aan de deelnemers vast geen souper zijn aangeboden. Gezien de tegenwoordig gebruikelijke beschikbaarheid van ‘geestverruimende’ middelen bij dit soort festivals, zou het aanbieden van een souper eigenlijk ‘mosterd na de maaltijd’ zijn geweest.   

Honderd jaar geleden was huispersoneel nog heel gewoon

100 jaar geleden huispersoneel 1

 

Honderd jaar geleden was het in gegoede kringen heel gewoon om inwonend huispersoneel te hebben. Rond 1920 waren ruim tweehonderdduizend meisjes en vrouwen [1] werkzaam in de huishouding. Een groot deel van de vrouwelijke beroepsbevolking van Nederland werkte dus in andermans huishouding. In de toenmalige standenmaatschappij waren de rolpatronen voor vrouwen vrij standaard. Als vrouw van stand – al dan niet gehuwd – had je huispersoneel en hoefde je niet bezig te houden met zo iets ordinairs als het huis schoon te maken, laat staan zelf de was te doen. Was je als meisje daarentegen ‘voor een dubbeltje geboren ’ dan was na de lagere school de kost verdienen in een ‘dienstje’ het normale vooruitzicht.

In dorpen op het platteland was het vrij gebruikelijk dat een baantje als dienstbode via ouders of bekenden geregeld werd. In de steden daarentegen was het adverteren van een vacature meer gebruikelijk. Zo staat in ‘De Graafschap-bode’ van 28 juni 1921 een advertentie van ‘Mevr. SCHOTEL, Villa Sparwoude te Voorburg’ [2] waarin gevraagd wordt om ‘een flinke Dienstbode, zelfstandig kunnende werken’.

Een paar zaken vallen op in deze advertentie: 1) Mevrouw Schotel uit Voorburg adverteert in een krant die in de Gelderse Achterhoek gepubliceerd wordt, 2) Er wordt geen loonbedrag genoemd maar een paar vergelijkbare advertenties op dezelfde pagina van ‘De Graafschap-bode’ doen dat wel.

100 jaar gelden huispersoneel 2Naar hedendaagse maatstaven zijn dat twee alarmbellen voor iemand die op zoek is naar werk. Waarom adverteerde iemand uit Voorburg in de Achterhoek om een dienstbode te vinden? Waarom werd er niets gezegd over het geboden loon en andere voorwaarden? Betekende het dat de reputatie van het huishouden zodanig was dat het in de regio Den Haag gewoon niet lukte om iemand te vinden?

Een baantje als dienstbode betekende meestal hard werken voor een karig loon. Een jaarloon van ƒ 250 à ƒ 300 voor een 6-daagse werkweek met dagen van 10-uur of meer was vrij normaal. Vergeleken met ‘90 cent per uur’ voor een semi-geschoolde arbeider als een schildersknecht is dat jaarloon nogal schamel. Voor inwonend personeel waren kost en inwoning dan wel gratis, maar inclusief de kost en inwoning was het effectieve uurloon van een dienstbode pakweg twintig cent.

Voor de omgang tussen de vrouw des huizes en het huispersoneel bestonden uitgebreide handleidingen. Zo staan in de 12e druk (1957) van het boek ‘Hoe hoort het eigenlijk?’ van Amy Groskamp-ten Have nog uitgebreide aanwijzingen over taakverdeling tussen het eerste, het tweede en het derde meisje. Inclusief richtlijnen voor de verdeling van fooien die door diner- of logeergasten werden gegeven. Wat betreft secundaire arbeidsvoorwaarden en verdere informatie over de werkomstandigheden van inwonend huispersoneel is het boek ‘Leven op stand 1890 - 1940’ van Ileen Montijn een mooie bron [3]. Zo blijkt dat in gunstige gevallen de fooien bijna een verdubbeling van het loon konden bedragen. Montijn geeft ook gedetailleerde werklijsten die elke week uitgevoerd moesten worden. Ook verhult Montijn niet dat bij de secundaire arbeidsvoorwaarden het moeten doorstaan van de seksuele avances van de heer of zoon des huizes vrij algemeenwas. In het huidige ‘Me Too’ tijdperk lijkt dat misschien ondenkbaar, maar honderd jaar geleden was het helaas vrij gebruikelijk.

Of de advertentie van ‘Mevr. Schotel (...) te Voorburg’ in een Gelderse krant voor ‘een flinke Dienstbode zelfstandig kunnende werken’ ook een dergelijke situatie als achtergrond had zullen we wel nooit te weten komen.

 

[1] https://nl.wikipedia.org/wiki/Dienstbode

[2] In een advertentie in de Haagsche Courant van 4 Juli 1925 waarin de veiling van de ‘groote luxueuse Villa “Sparwoude” met Tuin’ wordt aangekondigd staat ook het adres: Achterweg No. 164. Tegenwoordig is dat Parkweg 162.

[3] https://www.dbnl.org/tekst/mont023leve01_01/mont023leve01_01_0009.php

[3] htps://www.dbnl.org/tekst/mont023leve01_01/mont023leve01_01_0009.php

Middeleeuws?

Vergeefse klantvriendelijkheid bij het OV

Honderd jaar geleden was autobezit nog een zeldzaamheid. Voor vervoer over langere afstanden was de gewone man of vrouw aangewezen op de benenwagen, de fiets of op het openbaar vervoer. Zo konden inwoners van Voorburg als ze naar Den Haag of naar Leiden moesten, gebruik maken van de stoomtram die in 1885 was gaan rijden. In 1924 werd de electrificatie van die tramlijn officieel in werking gesteld. Vrij kort daarna werd er al over die nieuwe tram gesproken als de ‘Blauwe Tram’ [1]

In de Haagsche Courant van 28 mei 1921 staat een aardig bericht over hoe klantgericht de dienstverlening bij het Openbaar Vervoer van honderd jaar geleden nog was. 

Vertraagde tram Haagsche Courant 28 mei 1921Een paar passagiers van de laatste tram van Noordwijk naar Leiden waren vertraagd. Ze wilden echter wel via Voorburg naar Den Haag doorreizen. Daarom was in Leiden aan de conducteur van de tram naar Den Haag opdracht gegeven op die personen te wachten. Tegenwoordig zou zo’n opdracht om op een paar vertraagde passagiers te wachten door de dienstregelaars van de HTM worden gegeven. Het is echter ook goed mogelijk dat honderd jaar geleden zo’n opdracht direct van de directeur kwam die door een kennis gevraagd was om als vriendendienst de aansluiting even te laten wachten. In de goede oude tijd hielp ‘ons kent ons’ nog veel meer dan tegenwoordig.

Hoe dan ook: in dit geval wachtte de tram Leiden-Den Haag tevergeefs. Na een uur gewacht te hebben ging de conducteur op onderzoek uit en wat bleek! De personen op wie gewacht werd hadden ‘met een andere gelegenheid hun reis [...] vervolgd en vergeten hadden het personeel van de tram Leiden-den Haag te waarschuwen.’ De mogelijkheid dat deze lieden zich in plaats van per trein naar Den Haag door te reizen, zich in het nachtleven van de Sociëteit Minerva of een andere vorm van nachtelijk vertier hadden gestort blijft helaas onbesproken in dit krantenbericht.

Ofschoon het tegenwoordig ook nog wel gebeurt dat een bus of tram even wacht op een vertraagde aansluiting, zal het tevergeefs een uur lang wachten niet gauw meer voorkomen.

 

[1] Bron: De canon van Leidschendam-Voorburg (Hfs. 14, Openbaar vervoer-van trekschuit tot tram; p.135 – 137)

Koningin Wilhelmina schenkt medailles

In de Haagsche Courant van 13 April 1921 stond het bijgevoegde bericht over het 25-jarig jubileum van de Voorburgse harmoniekapel ‘Forum Hadriani’[1]. Het bericht laat zien dat ‘Forum Hadriani’ heel succesvol was geweest bij het werven van steun voor de viering van het jubileum!

Koningin Wilhelmina was de meest prominente van de bijna dertig  personen, bedrijven of verenigingen die een of meer medailles hadden geschonken om uit te delen aan de winnaars van de diverse onderdelen van het muziekconcours. Uit het bericht blijkt overigens niet of er ook geldelijke steun of steun in natura was toegezegd door de goede gevers maar dat is wel waarschijnlijk. Met een twee-daags programma en tientallen deelnemende verenigingen moest er vast ook voor de inwendige mens gezorgd worden. Dat zal op zijn minst koffie, thee of ranja + een boterham met kaas (ipv ‘boterham met tevredenheid’) voor een paar honderd deelnemers betekend hebben. Om over logeergelegenheid maar te zwijgen. Al met al een behoorlijk groots evenement voor het jubilerende ‘Forum Hadriani’.

Wat valt verder op in het bericht? Een paar opvallende goede gevers zoals de ‘Vereeniging van Pluimvee en Konijnenhouders’ en de Voorburgse voetbalvereeniging T.O.N.E.G.I.D.O. (‘Tot Ons Nut En Genoegen Is Deze Opgericht’) . Even ‘Googlen’ laat zien dat de nu nog actieve Voorburgse kippen- en konijnenhouders zich niet meer genoopt voelen in zo’n verenigingsverband hun hobby uit te oefenen. Anders gezegd: er niets over zo’n clubje te vinden. Ook ‘T.O.N.E.G.I.D.O.’ is ter ziele gegaan. In 2010 is de vereniging formeel opgeheven [2] maar er bestaat nog wel een website die gerund wordt door oud-leden [3].

Gelukkig bestaat Muziekvereniging ‘Forum Hadriani’ nog steeds en is springlevend [4]. Op 1 mei a.s. is zelfs het 125-jarig jubileum van ‘Forum Hadriani’!

[1] Zie ook het ‘Nieuws van Gisteren’ voor januari

[2] https://nl.wikipedia.org/wiki/VSV_TONEGIDO">https://nl.wikipedia.org/wiki/VSV_TONEGIDO

[3] https://vsvtonegido.nl/">https://vsvtonegido.nl/

[4] https://www.forumhadriani.nl/">https://www.forumhadriani.nl/

 

April 1921 Kransen Hadriani 

Woningnood

Het ‘Nieuws van Gisteren‘ voor de maand Maart van het jaar 1921 laat zien dat er ‘weinig nieuws onder de zon is’.  Leden van de HVV beseffen natuurlijk dat  de geschiedenis zich nooit echt herhaalt, maar soms lijkt het er wel erg op! Dat kan je althans afleiden uit het ‘Extra-Weekblad’ van ‘Het Vaderland’ van honderd jaar geleden. Net zoals nu was de woningnood honderd jaar geleden nijpend en werd de overheid in de pers opgeroepen om tot actie over te gaan. Het kopje ‘De Nieuwe Woningwetten’ geeft aan dat de woningnood inderdaad ‘de volle aandacht van de regering’ had. Ook in Voorburg werd actie genomen.  Onder het kopje ‘Weer een Nieuwe Bouw-Coöperatie’ met als ondertitel ‘Een kloek plan aan de Laan van N.O.-Indië’  worden de plannen van ‘Coöperatie Bouwplan Voorburg’ beschreven. Belangstellenden worden nadrukkelijk aangemoedigd zich snel aan te melden omdat het dringen is geblazen!  De initiatiefnemer was de architect Jan Wils (tegenwoordig het bekendst als de ontwerper  van het Olympisch Stadion in Amsterdam). Ondanks de enthousiaste presentatie  van dit bouwplan voor de Laan van N.O.-Indië is er met Delpher geen enkel vervolg op dit initiatief te vinden. Het lijkt er dus erg op dat dit bouwplan  een stille dood is gestorven. Voor een ieder die Anno 2021 wel eens de ronkende reclamefolders voor een nieuw bouwproject bekijkt inderdaad dus ‘weinig nieuws onder de zon’.

Het vaderland maart 2021